Teknik Resim Yataklar

0
1076

TANIMI VE GÖREVİ

Dairesel ve doğrusal olarak kuvvet ve hareket ileten mil, aks gibi elemanların radyal ve eksenel  yöndeki kuvvetleri taşıyan ve destekleyen elemanlara yatak denir.

Üzerlerine dişli çark, kasnak vb. elemanların bağlandığı millerin, dairesel ve doğrusal hareketlerini bir yerden bir yere iletmesi için desteklik yapar ve hareketlerini kolaylaştırır. Yataklar, iki elemanın çeşitli yönlerdeki hareketinin en az sürtünmeyle meydana gelmesini sağlarken etki eden kuvvet doğrultusunda hareketine ise engel olur. Hareketin dairesel olması durumunda  mili destekleyen elemana yatak, doğrusal olması durumunda kızak adı verilir.

Yataklar, kullanıldıkları sistemlerin çeşitli olması ve çalışma koşullarının değişiklik göstermesi  sebebiyle  çeşitli  tiplerde  yapılırlar.     Yatakların  seçimi,  çalışma  şartları, kapladığı  yer,  yağlama,  sistemdeki  hız,  kuvvet,  basınçlı  sürtünme  ve bakım faktörleri dikkate alınarak yapılır.

ÇEŞİTLERİ

Yataklar kayan yüzeylerin cinsine göre iki ana grupta toplanır (Şekil 3.2).

1) Kayma dirençli (Kaymalı) yataklar

2) Yuvarlanma dirençli (Rulmanlı) yataklar.

1) Kayma dirençli yataklar:  Mil genellikle yatak içerisine sıkı geçirilmiş bir zarf veya burç içerisinde kayarak çalışır. Bu sebeple bu yataklara kaymalı yataklar denir. Yatak içine geçirilen  zarf,  mili  çabuk  aşındırmayacak  yağlama  az olduğu  zaman  mili  sarmayacak malzemeden  yapılır.  Katmalı  yataklar  sarsıntı  ve  titreşimli  yerlerde  uygun  ve  sürekli yağlama  yapıldığı  takdirde  uzun ömürlü olup kullanışlıdırlar.  Aynı  zamanda ucuz olup sessiz çalışırlar. Millerin yatak içerisinde kalan kısmına muylu denir (Şekil 3.1). Kaymalı yataklar etki eden kuvvetin mil eksenine olan durumuna göre ikiye ayrılır.

a- Enine (radyal) yataklar

b- Boyuna ( eksenel) yataklar.

Adsız

a– Enine (Radyal) yataklar: Kuvvet mil eksenine dik olarak etki ediyorsa bu yataklara enine yatak denir. Bu yataklar tek parçalı ve iki parçalı olarak yapılırlar.

Tek parçalı yataklar, genellikle uç muylulara desteklik yaparlar. Yapımları kolay olduğundan kullanışlıdırlar. Yatak, makine gövdesinde   sabit   bir   delik   şeklinde   ve gövdeye takılan veya bağımsız bir sistem içinde bulunan burç şeklinde de olabilir (Şekil 3.3 a,b).

Adsız

Yatak burçları tek veya iki parçalı olarak takıldıkları gövdeye uygun veya standartlaştı- rılmış şekillerde düz ve faturalı olarak yapılırlar. Tablo 3.1, Tablo 3.2, Tablo 3.3’de stan- dartlaştırılmış burçlara ait ölçüler verilmiştir.

Yatak burçları yerlerine, H6, H7, r6 toleransları ile geçirilir (Şekil 3.4 a).   Vidalı pim kullanarak tespit edilmiş yatak burcu toleransları, n6 veya m6 olur (Şekil 3.4 b).

Adsız

Tablo 3.1 Yatak burçları                 DIN 1850 T1

AdsızTablo 3.2 Yatak burçları                 DIN 1850 T3

Adsız

Tablo 3.3 Yatak burçları                 DIN 1850 T6

Adsız

İki parçalı yataklar Şekil 3.5’ de görüldüğü gibi gövde, kapak, yatak zarfı ve cıvatalardan oluşmuştur. Montaj kolaylığı bakımından iki parçalı yataklar ara muylularla çok kullanılırlar.

Adsız

Yataklarda  dikkat  edilmesi  gerekli  en  önemli  sorun yağlamadır.  Bunun için çeşitli yağlama sistemleri ve yağ kanalları vardır. Yağlamada gres yağı ve ince makine yağı kullanılır. Yağlamanın randımanlı olması ve istenilen etkiyi sağlaması için   burçlara yağ kanalları açılır (Şekil 3.6). Şekil 3.7’ de yatak burcunun yapım resmi Şekil 3.8’ de ise yatak üzerine yerleştirilen çeşitli yağlama elemanları görülmektedir.

Adsız

Adsız

Şekil 3.8’de gösterilen yağlama elemanları;

a, c, ve d’de görülenler gres nipeli olup yağ gres pompası ile yatağa basılır. Şekil 3.8 e’de  görülen  gresörlük  içine  gres  yağı  doldurulur  ve  kapak  döndürülerek  yağ  yatağa basılır. Şekil 3.8 b’de ise elle yağlamak için ince yağ nipelidir. Şekil 3.8 f’de  fitilli yağlama haznesi görülmektedir.

Adsız

Adsız

b– Eksenel (boyuna) yataklar: Eksenel yataklarda yük, mil eksenine paralel olarak etki yapar. Bu yataklarda muylular alın yüzeyleri üzerinde sürtünerek çalışır. Bu çalışma esnasında  aşınmadan  dolayı  parçaların aşağı  inmesini  önlemek  amacıyla  milin alnına aşınınca  değiştirilme  imkanı  olan bronz veya dökme demirden  kayma plakaları  konur. Kayma plakalarının alnına yağ kanalları açılır (Şekil 3.9).

Adsız

2) Yuvarlanmalı (Rulmanlı) yataklar: Rulmanlı yataklarda kayma yerine yuvarlanma vardır. Makinelerde rulman adı verilen ve muylulara takılarak kayma sürtünmesini azaltıp dönme sırasında  muylular  için hem destek hem de kılavuzluk  görevi yapan elemanlar (rulmanlar)  kullanılır.  Hareket  yuvarlanma  elemanı  üzerinde  olduğu  için rulmanlı  yatak veya yuvarlanma dirençli yatak denir. Muylu üzerine sıkı geçirilen bir iç bilezik ile, yatak gövdesine sıkı geçirilen dış bilezik arasına yuvarlanabilen bilye veya makaralar yerleştirilir.

Rulmanlı yatakların kayma dirençli yataklara göre üstünlükleri vardır. Bunlar;

–  Rulmanlı yataklar standartlaştırılmış olup mil çapına göre ölçüleri belirlenip

–  kataloglardan bulmak mümkündür

–  Ölçülerinin küçük olmasından makinelerin küçülmesi mümkündür

–  Sürtünme az olduğundan yağ sarfiyatı da az olur.

–  Ömürleri uzundur

–  Takıldıkları mil ve yuvada aşınma meydana getirmezler

Rulmanlı yatakların, yatağa gelen kuvvete göre iki tipi vardır  Bunlar;

a–  Enine  (Radyal)  rulmanlı  yataklar:  Kuvvet  mil  eksenine  dik  olarak  etki  ettiği yerlerde   kullanılır.   Şekil   3.10’   da  gövdeye   ve  mile   sıkı   geçirilmiş   enine   rulman görülmektedir.

b– Boyuna (eksenel) Rulmanlı yataklar: Kuvvet mil eksenine paralel olarak eki ettiği yerlerde kullanılır. Şekil 3.11’ de eksenel rulman görülmektedir.

Adsız

İç ve dış bileziklerin arasındaki yuvarlanan elemanların biçimlerine göre beş çeşittir. (Şekil 3.12). Bunlar:

a-  Bilyeli rulmanlı yataklar

b-  Silindirik makaralı yataklar

c-  Fıçı makaralı yataklar

d-  Konik makaralı yataklar

e-  İğneli yataklar

İğneli yataklardaki sürtünme bilyeli yataklara göre daha çoktur.

Adsız

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA