Teknik Resim Şekil ve Konum Toleransları

0
1107

1) Tanımı: Makine parçalarının üretiminde uygunluk sağlamak için boyut toleransları ile birlikte ayrıca şekil ve konum toleransları kullanılır. Buna ait standartlar TS 1304’ de verilmiş olup teknik resimler üzerinde şekil ve konum toleranslarının (Şekil, yön, konum ve yalpalama)  sembollerle  gösterme  ilkelerini  kapsar.  Bu  toleranslama  yönteminin  esas amacı, işlemenin ve birbirleri arasındaki değişebilmenin kusursuz koşullarını sağlamaktır.

2) Şekil ve konum toleranslarında tarifler

a– Tolerans bölgesi tanımı: Bir geometrik elemanın (nokta, çizgi, yüzey veya orta düzlem) bir şekil veya konum toleransı, bu elemanı içine alan bölgeyi tanımlar. Toleranslanmış özelliğe ve bunun ölçülendirme tarzına göre;

Bir daire içindeki boşluğun, Yuvarlak bir halka alanın,

Paralel iki çizgi veya paralel iki doğru arsındaki alanın, Bir kürenin içindeki boşluğun,

Bir silindirin içindeki veya ortak eksenli iki silindir arasındaki boşluğun, Paralel iki yüzey veya paralel iki düzlem arasındaki boşluğun,

Bir dikdörtgen prizmanın içindeki boşluğun her biri tolerans bölgesini tanımlar.

b– Referans elemanı: Kendisine göre yön, konum ve yalpalama toleransları verilen elemana, referans elemanı denir. Bir referans elemanının şekli, amacına uygun olarak kullanılabilmesi bakımından yeterli derecede doğru olmalıdır.

c– Tolerans sembolleri: Şekil, yön, konum ve yalpalama toleranslarının her biri Tablo 15.23’ de verildiği gibi bir sembolle gösterilmektedir.

Adsız

3)  Sembollerin resimler üzerinde gösterilmesi

a–  Tolerans  çerçevesi:  Gerekli  göstermeler,  iki  veya  bazen  üç  göze  ayrılmış  bir dikdörtgen çerçeve içine yazılır (Şekil 15.23). Bu gözler içine soldan sağa doğru sırasıyla,

–  Tolerans   uygulanması   gerekli   özelliğin   sembolü   (semboller   Tablo   15.23’   de verilmiştir).

– Çizgisel ölçülendirme için, kullanılan birimdeki (Türkiye ve Avrupa’ da mm) toleransın değeri  toplam  değer,  bu değer,  tolerans  bölgesi  daire veya silindir  olursa  ∅ veya küre olursa “S ∅ ’’ işaretlerinden sonra gelir

– Gerektiğinde referans eleman veya elemanlarını belirtmeye yarayan harf veya harfler yazılır.

Adsız

b– Tolerans  çerçevelerinin  toleranslı  elemana birleştirilmesi:  Tolerans çerçevesi, ucunda bir ok bulunan işaret çizgisi ile bu okun ucu,

–  Tolerans,  çizgiye  veya  yüzün  kendisine  uygulanıyorsa,  elemanın  çevresi  üzerine veya çevrenin  uzantısı üzerine (fakat bir ölçü çizgisine  değil) gelmek suretiyle toleranslı elemana birleştirilir (Şekil 15.24).

Adsız

– Tolerans,  eksene  veya ölçülendirilmiş  kısmın  orta düzlemine  uygulandığında,  ölçü çizgisinin   uzantısında   bağlantı   çizgisi  üzerine   gelmek   suretiyle   toleranslı   elemana birleştirilir (Şekil 15.25).

Adsız

-Tolerans bütün eksenlere veya bütün elemanlar için aynı olduğu kabul edilen eksenin orta düzlemine veya sadece bu orta düzleme uygulanıyorsa, eksen üzerine gelmek suretiyle toleranslı elemana birleştirilir (Şekil 15.26).

Adsız

c– Referans elemanlarının belirtilmesi: Referans elemanı veya elemanları, içi dolu bir üçgenle son bulan bir işaret çizgisi ile belirtilir ve söz konusu üçgenin tabanı,

– Referans elemanı çizgi veya yüzeyin kendisi ise, elemanın çevresi veya çevrenin uzantısı üzerine konur (Şekil 15.27).

Adsız

–  Referans  elemanı  eksen  veya  orta  düzlemin  ölçülendirilmiş  kısmı  olduğunda, bağlantı çizgisi ve ölçü çizgisi ve ölçü çizgisi uzantısı üzerine konur (Şekil 15.28).

Şekil 15.28 c’ de gösterildiği gibi eğer iki ok için yeteri kadar yer bulunmuyorsa üçgen iki oktan birinin yerine konabilir.

Adsız

-Tolerans, bir eksen yeterli doğrulukta tanımlanmış ise eksen üzerine veya bütün elemanlar için aynı olduğu kabul edilen bu eksenin orta düzlemi üzerine veya sadece bu orta düzlem üzerine konur (Şekil 15.29).

Adsız

– Tolerans çerçevesi referans elemanına, sade ve açık bir şekilde bağlanamıyorsa her referans elemanı için değişik olmak üzere büyük harf, referans elemanına bağlı olan çerçeve içine yazılır (Şekil 15.30).

Adsız

d- Diğer belirtmeler: Birleşmiş iki eleman aynı ise veya ikisinden birinin referans olarak seçilmesine bir neden yoksa, tolerans Şekil 15.31’ de gösterildiği gibi belirtilmelidir.

Adsız

Tolerans herhangi bir yerde bulunan belirtilmiş bir uzunluğa uygulanıyorsa bu uzunluğun değeri, toleransın değerinin sonuna, eğik bir çizgi ile ayrılmış olarak eklenmelidir. Bir yüzey olması halinde ise, aynı gösterme kullanılır. Bu, toleransın her konum ve her yönde uzunlukları belirtilmiş bütün  çizgilere  uygulanacağı  anlamına gelir (Şekil 15.32).

Adsız

-Tam bir elemanın toleranslanmasında, aynı cinsten fakat daha küçük bir tolerans belirli bir uzunluğa ait ise, bu ikinci tolerans birincinin altına yazılır (Şekil 15.33).

Adsız

– Toleransı, elemanın yalnız bir kısmına uygulamak gerekiyorsa, bu kısım Şekil 15.34’ de gösterildiği gibi ölçülendirilir.

Adsız

– Toleranslı elemana, referans elemanına veya her ikisine uygulanan en çok malzeme koşuluna göre ya tolerans değerinin sonuna ya referans değerinin sonuna ya da her ikisinin sonuna yerleştirilmiş M sembolü ile gösterilir (Şekil 15.35).

Adsız

Bir referans, bir tek şekil elemanı ise, tolerans çevresinin üçüncü bölgesinde, bir referans harfi ile (Şekil 15.36a), iki şekil elemanından teşkil ettiğinde, tolerans çerçevesinin üçüncü bölmesinde  yatay bir kısa çizgi ile ayrılmış iki harfle alfabetik  sıraya göre (Şekil 15.36b), iki veya daha fazla referanstan teşkil ettiğinde ve referansların sırası önemli ise önem sırasına göre üçüncü ve onu izleyen bölmelerde (Şekil 15.36c) gösterilmelidir.

Adsız

e– Referans ve referans sistemlerinin gösterilmesi

a) Referans sembolleri

–  Referans üçgeni: Referanslar içi dolu veya boş bir üçgenle bağlantılı bir çizgi ile gösteril- melidir (Şekil 15.37a).

–  Referans harfi: Referans verisi olan bir referansın sembolü, referans üçgeni ile bağlantılı bir çerçeve içinde büyük bir harfle gösterilmelidir (Şekil 15.37b)

–  Referans  yeri  çerçevesi:  Bir  çizgi  ile  bölünmüş  üst  kısmına  referans  yeri  boyutu,  alt kısmına referans harfi yazılan daire ile gösterilmelidir. (Şekil 15.37c)

Adsızb) Referans yerleri

–  Bir nokta olduğunda kesişen iki kalın çizgi (bir çarpı işareti) (Şekil 15.38a),

–  Bir çizgi olduğunda, bir ince sürekli çizgi ile bağlantılı iki çarpı işareti (Şekil 15.38b),

–  Bir yüzey olduğunda, ince iki noktalı kesik çizgi ile çevrelenmiş taralı alan ile gösterilmeli- dir (Şekil 15.38c).

Adsız

e) Referansların uygulanması: Referanslar ve referans sistemleri, makine parçalarının geometrik ilişkilerini düzenleyen esaslardır. Referans  elemanlarının  ve  yardımcı referans elemanlarının kalitesi, fonksiyonel kurallara uygun olmalıdır.

f) Referansların gösterilişi

(Şekil 15.39’ daki örnekler teknik resimlerde referans verilerini, referans elemanlarını, yar- dımcı referans elemanları ile teşkil edilen referansları göstermektedir.

(Şekil 15.39 a,b,c): Referans –merkez noktasını, (Şekil 15.39 d,e): Referans doğrusunu,

(Şekil 15.39 f,g): Referans düzlemini göstermektedir.

Adsız

Adsız

4) Şekil ve konum toleranslarının teknik resimler üzerinde gösterilmeleri

Şekil ve konum toleranslarının teknik resimlerde gösterilmesi sayfa 272 Tablo 15.24’de ayrıntılı olarak verilmiştir.

5) Şekil ve konum toleranslarının ayrıntılı gösterilmeleri

Çeşitli yön, konum, ve yalpalama toleransları Tablo 15.25’de gösterildiği gibi tanımlanır. Tablonun sağ tarafında parçalar üzerinde göstermeler ve bu göstermelerin açıklamaları ayrıca verilmiştir.

Adsız Adsız1

Adsız

Adsız Adsız1 Adsız2 Adsız3 Adsız4 Adsız5 Adsız6 Adsız7 Adsız8 Adsız9 Adsız10 Adsız11 Adsız12

Adsız Adsız1 Adsız2 Adsız3 Adsız4 Adsız5 Adsız6 Adsız7

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA