Teknik Resim Ölçülendirme

0
1095

Resimlerin etraflı bir şekilde ölçülendirilmesini gerektiren esas sebep; Bir makine üzerinde aşınmış kaybolmuş veya kırılmış herhangi bir parçanın aynı özelliği taşıyan yenisiyle değiştirilebilme ihtiyacının hissedilmesi olmuştur. İki parçanın, ayrı, ayrı yerlerde ayrı, ayrı işçiler tarafından yapıldığı halde birbirine takıldıkları zaman hiç bir zorluk göstermeden   çalışabilmeleri  resimler   üzerindeki  ölçülerle  mümkündür.  İşçi  sadece kendisine verilen resim üzerindeki emirleri yerine getirir. Resimleri ölçme ve kontrol etme görevi tamamen yapım resimleriyle ilgili mühendis ve ressamlara aittir.

Uygun ölçülendirme yapabilmek için, dökümcülük, modelcilik, tesviyecilik konularında yetişmek gerekir. Bu da atölyelerde yapılan çeşitli işleri gözlemek bu konulara ait kitaplar okumakla mümkündür.

Bir resim ölçülendirilirken parçanın hangi yapım sırasına göre yapılacağını, yapım metotlarını, atölyede mevcut imkanları, parçanın bitmiş halini ve makine üzerindeki görevini zihninde canlandırmalı ve ondan sonra ölçülendirilmelidir.

AÖLÇÜLENDİRMEDE GENEL İLKELER

I. Parçanın kullanmaya elverişli olması için gerekli olan bütün ölçüler, toleranslar b. her türlü diğer bilgiler resim üzerine doğrudan yazılmalı, yapım ve muayene şartları unutulmamalıdır.

II. Bir eleman hangi görünüşte en açık belirgin ise, ölçüler de o görünüşe konulma- malıdır.

III. Zorunlu olmadıkça, bir ölçü resim üzerine bir defadan çok konulmamalıdır.

IV. ölçüler milimetre olarak  gösterilmelidir.  Başka  birim  kullanılması  durumunda ölçüden sonra birimin sembolü yazılmalıdır.

V. Görevle ilgili bir ölçü, diğer ölçüler yardımıyla elde edilmeye veya resim üzerinden ölçülerek bulunmaya ihtiyaç duyulmayacak şekilde gösterilmiş olmalıdır.

VI.Görevsel  ölçüler  resim  üzerine  doğrudan  doğruya  yazılmalıdır  (Şekil  13.1)  ve (13.2a).   Başka türlü yazmak Şekil 13.2 b’ de görüldüğü gibi toleransların yeni baştan  hesaplanması  zorunluluğunu  doğurur.  Bu  ise,  görevsel  koşulları koruyabilmek  için  genel  olarak  daha  dar  toleranslar  kabulüne  götürür.  Bununla birlikte delikler ve silindirik parçalar arasındaki uzaklıkların gösterilmesinde görevsel boyut yüzeyden yüzeye, yani delik kenarından diğer delik kenarına olan uzaklık olmasına rağmen ölçüler eksenden eksene  konulmalıdır (Şekil 13.2 c).

VII.Olabildiği kadar standart boyutlar  kullanılmalıdır. Örneğin matkapla açılacak veya rayba  salınacak  delikler  v.b  standartlaştırılmış  ve  olduğu  gibi  kullanılabilen  yarı mamüllerden    yapılacak    parçalar        için    standart    boyutlara    uygun    ölçüler kullanılmalıdır.

VIII.Bir görevsel ölçü, diğer  ölçüler yardımıyla elde edilmemeli veya resim üzerinden ölçülerek bulunmamalıdır. Bu ölçüler doğrudan doğruya gösterilmelidir. (Görevsel ölçü ve görevsel olmayan ölçü için örnek (Şekil 13.1).

IX.Ondalık  yazı  tarzındaki  ölçü  rakamlarında,  ondalık  işareti olarak virgül kullanılmalıdır.

Adsız1X. İşçileri ve   diğer   ilgilileri       hesap   yapmaktan   kurtaracak   yardımcı   ölçüler konulmasının uygun görüldüğü durumlarda. Yardımcı ölçülere tolerans konulmalı ve genel toleransların uygulandığı durumlarda bu yardımcı ölçülere toleransların uygulanmayacağını  ve  bunların  muayene  ve  kabulde  hiç  rol  oynamayacağını açıkça belli etmek için Şekil 13.1.b ‘ de belirtildiği gibi yardımcı ölçüler parantez içerisine alınmalıdır.

XI. Parçanın görevini   yapabilmesine   ve   yerine   geçeceği   eski   parçanın   yerine geçebilme özelliğine etkisi olan ölçülerin toleransları belirtilmelidir.

XII. Görevsel  olmayan  ölçüler,  yapımı  ve  kontrolü  kolaylaştıracak  şekilde konulmalıdır. (Şekil 13.2 b).

XIII. İmalat sırasında kendiliğinden meydana gelen yerlere ölçü verilmemelidir.

Adsız2

 

B– ÖLÇÜLERİN GÖSTERİLMESİ VE YAZILMASI

Resim çizen bir kimse ölçülendirme tekniğini, çizgilerin özelliklerini, hangi boyutların ölçülendirileceğini, ölçü oklarını ve daha birçok kuralları bilmelidir.

1) Ölçülerin gösterilmesi

a–  ölçü çizgisi: Uçları oklarla sınırlandıran sürekli ve ince çizgi ile çizilen çizgileri- dir. İki ok ucu arasındaki uzaklık ölçülendirilecek kısmın ölçüsüne eşittir.

– Ölçü çizgisi  büyük  resimlerde  görünüşün  13 mm dışına çizilmeli  ve iki ölçü çizgisi arasındaki uzaklık 10 mm olmalıdır. Küçük resimlerde bu uzaklıklar 8 -10 mm olmalıdır.

– Ölçü çizgisinin  üstüne  ilgili boyutun  ölçüsü yazılır.  Bu ölçü,  ölçü çizgisinin  ortasına gelecek şekilde 0.5-1.5 mm üstüne yazılmalıdır ( Şekil 13.3 a).

– Uzunluk ölçüleri, ölçülendirilen uzunluğa paralel olmalıdır (Şekil 13.3 a,b).

Adsız1

– 30°’ ye kadar açı ölçüleri, açı ortayına yaklaşık dik bir çizgiyle çizilebilir (Şekil 13.3 d).

– Koparılmış olarak çizilen parçalar ölçülendirilerken ölçü çizgisi koparılmaz (Şekil 13.3 e).

Adsız2

– Açı ve yay ölçüleri, açının tepe noktası ve yayın merkezi etrafındaki daire yayı olarak Şekil 13.3 f,g’ deki gibi çizilmelidir.

Adsız3

– Ölçü çizgileri, birbiriyle ve diğer çizgilerle kesişmemelidir. Ölçü çizgilerinin kesişmesi zorunlu olduğunda, ölçü çizgileri koparılmamış olarak çizilmelidir. Yani ölçü çizgisi koparılmamalıdır (Şekil 13.3 h).

– Ölçü çizgileri, çap ölçülerinin gösterilmesinde ve ölçü rakamlarının üst   üste gelmesi istenmediğinde kısa bırakılmalıdır (Şekil 13.3 ı).

Adsız1

– Bir cismin yarım kesit olarak gösterilişinde Şekil 13.3 i,

– Merkez noktaları çizim alanında bulunmayan ve gösterilmek mecburiyetinde olmayan ölçülerin gösterilmesinde (Şekil 13.3 j’ deki gibi olmalıdır.

Adsız2

b– Ölçülerin gösterilmesi için kılavuz çizgileri: Kılavuz çizgileri görünüşten eğik olarak çıkarılmalıdır.

Kılavuz çizgileri,

– Görünüşün çevre çizgisi üzerinde son bulmuşsa, bir ok ile Şekil 13.4 a,

– Görünüşün çevre çizgisi içinde son bulmuşsa, bir nokta veya daire ile Şekil 13.4 b,

-Örneğin  ölçü  çizgileri,   eksen  çizgileri  gibi  bütün  diğer  çizgilerde  son  bulmuşsa, sınırlandırma işaretsiz olmalıdır (Şekil 13.4 c).

– İlginin gösterilmesinde, sınırlandırma işaretiyle (Şekil 13.20’ deki gibi olmalıdır.

Adsız1

c– Ölçü bağlama çizgisi: Ölçülendirilecek kısmın kenar çizgilerinin uzatılması ile elde edilen,  ölçü  sınırlarını  belirleyen  çizgidir.  Ölçü  çizgisinin  okları  ile  temas  eder.  Ölçü bağlama çizgisi ok başlarından 1.5-3 mm kadar dışarı uzatılır.

Ölçü bağlama çizgileri;

– Uzunluk ölçülerinde, ölçü bağlama çizgileri ilgili ölçü elemanına göre dik olmalıdır (Şekil 13.3, Şekil 13.4).

Ölçü   bağlama   çizgisi,   ölçüsü   verilecek   elemana   dik   veya   gerektiğinde   eğik (tercihen 60°) fakat birbirine paralel konumda çizilmelidir (Şekil 13.5 a).

Adsız2

– Çevrelerin birbirini kesen uzantıları, kesişme noktasını biraz aşacak şekilde çizilmelidir (Şekil 13.5 b).

– Köşe kavislerinin uzatılmış çevre çizgileri, ölçü bağlama çizgileri, bunların uzantılarının kesişme noktalarında olmalıdır (Şekil 13.5 c).

Adsız1

– Ölçü bağlama çizgileri bir görünüşten diğerinin içine girmemelidir. Yani iki görünüşü birleştirmemeli ve tarama çizgilerine paralel çizilmemelidir.

– Ölçü bağlama çizgileri, uzantıları açıkça görülebilir olduğunda koparılabilir (Şekil 13.5 d,e).

– Açı ölçüleri için, açının kolları uzatılarak ölçü bağlama çizgileri teşkil edilmelidir (Şekil 13.5 f).

Adsız2

-Birbirinden  uzakta bulunan aynı ölçü ve toleranstaki elemanlar, açıklık olduğunda birbirleriyle müşterek bir ölçü bağlama çizgisi ile birleştirilir (Şekil 13.5 g).

Adsız1

– Özel amaçlar için büyük çizgi kalınlığı kullanılan teknik resimlerde, ölçü bağlama çizgileri  dış  ölçüler  için  çevre  çizgilerinin dış tarafında ve iç ölçüler için iç tarafta gösterilmelidir  (Şekil 13.5 h,ı).

Adsız2

– Çevre çizgileri ve veya diğer çizgiler birbirine   çok   yakın olduklarında,   ölçü çizgileri sınırlandırmasının  açık bir şekilde yapılmasını sağlamak için, bu çizgiler koparılmalıdır (Şekil 13.6).

Adsız3

d– Ölçü okları: Ölçü çizgisinin her iki ucundaki oklar, ölçünün nereden nereye kadar olduğunu gösteren, ikizkenar üçgen şeklindeki ölçü çizgisi sınırlayıcısıdır.

Ölçü çizgisinin her iki ucundaki oklar,

-Şekil 13.7a’ da gösterilen karalanmış bir ok ile,

– Bilgisayarla çizilen teknik resimlerde tercihen Şekil 13.7 b’ de gösterilen açık bir ok ile,

-Mimari ve inşaatla ilgili teknik resimler gibi branşa bağlı resimlerde Şekil 13.7 c’ de gösterilen açık bir ok ile,

-Yer  darlığı  sebebiyle  tercihen  Şekil 13.7  e’  de  gösterilen  bir  nokta  ile  veya daire ile (Şekil 13.8).

-Bir referansa göre ölçülendirmede başlangıç noktası için Şekil 13.7 f’ de gösterilen bir daire ile Şekil 13.9b’ deki gibi yapılmalıdır.

Şekil 13.7 a ve Şekil 13.7b’ deki ölçü okları, tepe açısı 15° ve ölçü çizgisi kalınlığının (d) 10 katı uzunluğunda, Şekil 13.7  c’  deki  ok  tepe  açısı  90° ve  ölçü çizgisi kalınlığının  (d) 4 katı uzunluğunda olmalıdır.

Şekil 13.7 d’ deki eğik çizgi ölçü çizgisi kalınlığının    13   katı   uzunluğunda    45° eğimli, Şekil 13.7 e’ deki nokta kullanılan kalın çizginin 5 katı çapında, Şekil 13.7 f’ deki daire kalın çizginin 8 katı çapında olmalıdır.

Bir teknik resimde sadece okların bir türü veya gerektiğinde  noktalarla beraber eğik çizgiler kullanılmalıdır.

Adsız1Adsız2 Adsız3

2-) Ölçü rakamlarının yazılması

a– İki esas okuma doğrultusuna göre ölçülendirme (1. Metot): Bu metot tercihen kullanılmalıdır. Ölçüler yazılırken yazı alanının (antet) okuma konumuna uygun olmalıdır. Yani sağdan ve alttan okunacak şekilde yazılmalıdır (Şekil 13.10 a,b,c,d,e,f,g).

– Harf ve rakamlar, ölçü çizgisinin üst ortasına çizginin biraz üstüne (1-1,5mm) yazılmalıdır.

– Yazı yükseklikleri ve yazı tipi TS 10841′ e göre B tipi dik yazı olmalıdır.

Adsız1 Adsız2

Adsız3

– Rakamların yer darlığı sebebiyle, ölçü çizgisinin üst ortasına yazılamadığı durumlarda, ölçü çizgisinin uzantısı üzerine (Şekil 13.10 f). veya kılavuz çizgisinin altına yazılmalıdır (Şekil 13.10 g).

Adsız4

Adsız5

Artan paralel ölçülendirme de ölçü rakamları,

-Ölçü çizgisi oklarının yakınına ve ilgili ölçü bağlama çizgisine paralel olmalı veya ölçü oklarının yakınına ve bunların üzerine açıkça yazılmalıdır (Şekil 13.12 a,b,c,d).

Adsız6

Adsız7

b) Bir okuma doğrultusunda  ölçülendirme  (2. metot):  Bütün  ölçüler  yazı alanı  okuma  doğrultusunda  (yataya paralel alttan bakıldığında okunacak şekilde) yazılmalıdır.  Yatay olmayan ölçü çizgileri,  ölçü rakamlarının  yazılması  için orta yerinden koparılmalıdır.  (Şekil 13.13 a,b,c,d). Açı ölçüleri, ölçü çizgileri koparılmaksızın da yazı alanı okuma doğrultusunda yazılabilir (Şekil 13.13 e).

Adsız8 Adsız9

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA