Malzeme Seçimi

0
1100

Makine parçalarının tasarımının bir parçası olarak makine parçalarının boyutlarının oluşmasında seçilen malzemenin mekaniksel özellikleri birinci derecede etkilidir. Seçilen malzemenin imalat resmine yazılması esnasında malzemenin temini göz önüne alınmalıdır. Bunun için ilgili standart doğru olarak belirtilmelidir. Türk Standartları Enstitüsü, Avrupa Standartlarına (EN) geçilmesini kabul etmiştir. Bu yüzden resim antetleri EN (EURONORM)  standardı  esas  alarak  doldurulmalıdır.  Bu geçiş  aşamasında,  malzemelerin  kısa  gösterimleri  piyasada  bilinen diğer  standart karşılıkları ile birlikte bir tablo halinde verilmiştir.

Tabloda mil, cıvata, dişli vb. makine parçalarının kullanım yerine bağlı olarak, hangi malzemeden imal edilecekleri birkaç örnek halinde verilmiştir. Bu tablonun hazırlanmasının amacı, tasarım aşamasında teknik resmi çizilecek parçaların malzemelerinin seçiminde yardımcı olmaktır. Yoksa bunların dışında özelliklerine bağlı olarak seçilecek pek çok malzeme çeşidi vardır.

Mil yapımına uygun bazı çelik malzemeler

Malzeme

No

EN TS DIN SAE Akma Sınırı(N/mm2) Çekme Day(N/mm2) Özellikleri

Kullanıldığı Yerler

1. 0050

E295 (EN 10025) Fe 50-2 (TS 2162) St 50-2 (DIN 17100) 295 490 Genel yapı çeliği

Orta derecede yük altında kalan parçalar, dingiller, miller, vinçler, çelik köprü yapıları

1.0060

E335 (EN 10025) Fe 60-2 (TS 2162) St 60-2 (DIN 17100) 335 590 Genel yapı çeliği

1.00702

E360 (EN 10025) Fe 70-2 (TS 2162) St702 (DIN 17100) 365 690 Genel yapı çeliği

1.0403

C 45E(EN 10 083-1,3) Ck 45 (TS 2525) Ck 45 (DIN 17200) 1045 490 700 Islah çeliği

Çok düşük gerilme ile yüklenen tavlama çapı

küçük olan vidalar, pimle, akslar, dişli çarklar

1.6511

36CrNiMo4 (EN 10 083-1,3) 36CrNiMo4 (TS 2525) 36CrNiMo4 (DIN 17200) 9840 900 1100 Islah çeliği

Taşıt ve motor yapımında, aks, aks kovanı,krank mili, dingil gibi çok kullanılan parçalar

1.6582

34CrNiMo6 (EN 10 083-1,3) 34CrNiMo6 (TS 2525) 34CrNiMo6 (DIN 17200) 4340 1000 1200 Islah çeliği Otomobil ve motor yapımında, krank mili, direksiyon parçaları, eksantrik mili gibi çok zorlanan parçalarda
1.7220 34CrMo4 (EN 10 083-1,3) 34CrMo4 (TS 2525) 34CrMo4 (DIN 17200) 4135 800 1000 Islah çeliği

Otomobil ve uçak yapımında, krank mili, aks mili ve kovanı, yivli mil vb. sünekliliği yüksek parçalar

1.7225

42CrMo4(EN 10083) 42CrMo4(TS 2525) 42CrMo4 (DIN 17200) 4140 900 1100 Islah çeliği Otomobil ve uçak yapımında, krank mili, aks mili ve kovanı, yivli mil vb. sünekliliği yüksek parçalar
1.6523 21NiCrMo4 (TS 2850) 8620 785 980 Semantasyon çeliği

Çok fazla zorlanan makine ve otomobillerde pim, mil şalter kovanı vb. parçalar

1.7131

16MnCr5 (EN 10 084) 16MnCr5 (TS 2850) 16MnCr5 (DIN 17210) 5115 630 900 Semantasyon çeliği ksek gerilmeyle yüklenen parçalar, dişli çarklar, tezgah hız milleri, ölçü aletleri, miller, piston mili
1.0726 35S20 (EN 10 087) 35S20 (TS 3051) 35S20 (DIN 1651) 1140 290 490 Otomat çeliği (Islah edilebilir) Talaşkaldırmaya uygun

Tezgah hız milleri, miller, cıvatalar

1.4021

X20Cr13 (TS 2535) X20Cr13 (DIN 17440) 420 450 650 Paslanmaya ve aside dayanıklıçelik

Aks, mil, pompa parçaları, vana konisi, meme iğnesi gibi yüksek dayanımlı parçalar

 

Plastik malzemeler

Malzeme

No

EN TS DIN Kullanım ısısı°C Çekme Day(N/mm2) Özellikleri

Kullanıldığı Yerler

PA6 Polyamid 6 (DIN7728,t1)

80-100 43 Termoplastik Dişli çarklar, kaymalı yataklar, cıvatalar, halat, dış gövde
POM Polioksimetilen (DIN7728,t1) 95 50-70 Termoplastik

Dişli çarklar, kaymalı yataklar, valf gövdeleri

 

Yay çelikleri
MalzemeNo EN TS DIN Kopma uzaması % Çekme Day(N/mm2) Sıcak haddeSert (HB) Hafif tav. Sert (HB)

Kullanıldığı Yerler

1.0903

51Si7(DIN 17221) 6 1320-1570 270 245 Yaprak yayları,helisel yaylar (ıslah olunabilir)
1.0961 60SiCr7(DIN 17221) 6 1320-1570 310 255

Levha yayları, helozonik yaylar

 

Dökme demirler

Malzeme

No

EN TS DIN Akma sınırıRe, Rp0,2 Brinell sertliğiBSD Çekme Day(N/mm2) Özellikleri

Kullanıldığı Yerler

EN-JL1020

EN-GJL-150 (EN 1561) DDL-15 (TS 552) GG-15 (DIN 1691) 245 155 Lamel grafitli dökme demir

Yüksek gerilmeli kısımlar, kol, rulma, yatak gövdeleri

EN-JL1050

EN-GJL-300 (EN 1561) DDL-30 (TS 552) GG-30 (DIN 1691) 285 270 Lamel grafitli dökme demir Yüksek gerilmeli parçalar, yatak burcu, türbin gövdesi
EN-JM1030 EN-GJMW-400-5 (EN 1562) DDTB-40 (TS 519) GTW-40-05 (DIN 1692) 200 220 360 Beyaz temper döküm,çekirdek yapısı: lamelli perlit+temper kömürü

İyi taşlanabilir, küçük kalın et kalınlıklı iş parçaları, boru bağ. parç, fren tamburu, kumanda kolu, debriyaj çatalı

EN-JM1026

EN-GJMW-360-12W  (EN 1562) DDTB-K38 (TS 519) GTW-S 38-12 (DIN 1692) 170 200 320 Beyaz temper döküm

Kaynaklı konstrüksiyonla için

EN-JS1030

EN-GSJ-400-15 (EN 1563) DDK-40 (TS 526) GGG-40 (DIN 1693) 250 140-201 400 Küresel grafitli dökme demir(Daha çok ferritik) Çok iyi işlenebilir, aşınmaya karşı biraz dirençli gövdelerde
EN-JS1050 EN-GJS-500-7 (EN 1563) DDK-50 (TS 526) GGG-50 (DIN 1693) 320 240 500 Küresel grafitli dökme demir

Çok iyi işlenebilirlik , bağlama parçaları, pres gövdesi, pres kollarında

 

Sac kesme kalıp malzemeleri

Malzeme

No

EN TS DIN Sertleş. sıcaklığı Sertleş. ortamı Sertlik (HRC)

Kullanıldığı Yerler

1.2080

X210Cr12 X210Cr12 960 Yağ 60 Zımba dişi kalıp  (4 mm kadar olan saclarda)
1.2379 X155CrVMo121 X155CrVMo121 1000 hava-yağ 63

Zımba dişi kalıp  (6 mm kadar olan saclarda)

1.1730

C45W C45W 800-830 su 57 Sıyırıcı ve sıyırıcı plaka, Kalıp tutucu, ana gövde
1.2842 90MnCrV8 90MnCrV8 800 yağ, sıcak banto 64

İtme plakası, itici pim,kılavuz pimler, baskı plakası,

 

Cıvata ve somun yapımında kullanılan çelikler

Malzeme

No

EN TS DIN SAE Akma Sınırı(N/mm2) Çekme Day(N/mm2) Özellikleri

Kullanıldığı Yerler

1.0715

9SMn28(TS 3051) 9SMn28(DIN 1651) 1213 375 380 Otomat çeliği (Semantasyona uygun)

Küçük gerilmelerle yüklenen küçük parçalar, soğuk

çekilmiş miller, saplamalar, pimler, cıvatalar

1.0727

46S20(EN10087) 45S20(TS 3051) 45S20(DIN 1651) 1146 37”5 590 Otomat çeliği (Suda sertleşmeyeuygundur)

Yüksek derecede yüklenen büyük parçalar, tezgah hız

milleri, miller, cıvatalar

1.0401

C15E(EN10084) C15k(TS2850) Ck15(DIN17210) 1015 430 750 Semantasyon çeliği Düşük gerilmeyle yüklenen parçalar, manivelalar,vidalar

C22C

Cq22(DIN 898) 300 500 5.6 kalitesi

Cıvata ve somun yapımında

19 MnB4(DIN 898) 640 800 8.8 kalitesi  (<M20)

Cıvata ve somun yapımında

1.7033

34Cr4(EN10083) 34Cr4(TS 2525) 34Cr4(DIN 898) 900 1000 10.9 kalitesi (>M8) vata ve somun yapımında

1.4005

X12CrS13(EN 10088) X12CrS13(DIN 17440) 416 400 590 Paslanmaz çelik

Su ve buhar için cıvata, somun, pim vb.

Dişli yapımında kullanılan malzemeler

Malzeme

No

EN TS DIN SAE Akma Sınırı(N/mm2) Çekme Day(N/mm2) Özellikleri Kullanıldığı Yerler

1.0403

C 45E(EN 10

083-1,3)

C k45(TS 2525) Ck 45(DIN 17200) 1045 490 700 Islah çeliği Çok düşük gerilme ile yüklenen tavlama çapı küçük olanvidalar, pimle, akslar, dişli çarklar
1.7033 34Cr4(EN 10

083-1,3)

34Cr4(TS 2525) 34Cr4(DIN 17200) 5132 700 900 Islah çeliği

Yüksek gerilme ile yüklenen ve tavlama çapı büyük olan

parçalar. Sonsuz vida, dişli çarklar

1.7225

42CrMo4(EN 10

083-1,3)

42CrMo4(TS 2525 42CrMo4(DIN 17200) 4140 900 1100 Islah çeliği Krank mili, aks mili ve kovanı, yivli mil dişli çarklar vb. gibisünekliliği yüksek parçalar
1.7131 16 MnCr5(EN 10084) 16 MnCr5(TS 2850) 16 MnCr5(DIN 17210) 5115 630 900 Semantasyon çeliği

Yüksek gerilmeyle yüklenen parçalar, dişli çarklar, hız milleri,

piston milleri, ölçü aletleri, miller

1.5919

15CrNi6(EN 10084) 15CrNi6(TS 2850) 15CrNi6(DIN 17210)   680 1000 Semantasyon çeliği Makine ve otomobillerde dişli çark, zincir dişlisi, mil gibi fazlazorlanan küçük boyutlu parçalar
2.1052.01 CuSn12-C   G-CuSn12(DIN 1709)   140 260 Bakır döküm alaşımı

Aşınmaya karşı yüksek mukavemetli mil somunları, helisel ve

sonsuz dişliler

 

Kaymalı yatak malzemeleri

Malzeme

No

EN TS DIN Akma Sınırı(N/mm2) Çekme Day(N/mm2) Özellikleri

Kullanıldığı Yerler

2.0598.01

G-CuZn25Al5(DIN 1709) 450 750 Bakır döküm alaşımı Çok yüksek düzeyde mukavemetlik ve sertlik, talaş kaldırmayauygun kaymalı yataklarda
2.1061.01 G-CuSn12Pb(DIN 1709) 140 260 Bakır döküm alaşımı

Aşınmaya karşı mukavim kaymalı yataklarda

2.1030

CuSn8(DIN 17672) 290 390-540 Bakır kalay alaşımı

Yüksek kimyasal dayanım, yüksek dayanım, iyi kayganlık,

kaymalı yatak ve dişlilerde

 

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA