Endüstriyel Ölçme Aletleri

0
987

ÖLÇME VE KONTROL

1. ÖLÇME

Birim adı verilen ve bilinen bir değerle, aynı cinsten bilinmeyen bir değeri karşılaştırmaya ÖLÇME denir. Örneğin ; cetvel, kumpas ve mikrometre…

Adsız

Adsız

 

Çelik cetvel ve şerit metreler

2. KONTROL

Parçaların istenilen ölçü sınırları içerisinde yapılıp yapılmadıkları ile özelliklerini tespit etme işlemine KONTROL denir.  Örneğin ; gönyeler ve mastarlar ….

Adsız

Çeşitli gönyeler

3. ÖLÇME VE KONTROLÜ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Hiçbir  ölçünün  mutlak  bir  tamlıkta  yapılmasına  olanak  yoktur.  Her  ölçme,  ölçme  işlemini yapana ve ölçü aletine göre değişir. Örneğin, bir parçanın boyunu aynı kumpasla üç ayrı işçiye ölçtürdüğümüzde aldığımız sonuçlar başka başka olur. Ancak her zaman yapılacak iş ölçüleri büyük yakınlıkla belirlemektir.

Ölçme ve kontrolü etkileyen faktörleri şöyle sıralayabiliriz.

A. Ölçme aletinin yapılış hassasiyeti

B. Ölçme işlemini yapan kimseye

C. Ölçme işleminin yapıldığı yerin ışık durumuna ( aydınlatma )

D. Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısına

E. Ölçü aletinin ısısına

F. Ölçme ve kontrolde yapılan hatalar

 

4. ÖLÇME İŞLEMİNİN YAPILIŞI

Ölçme işlemi iki şekilde yapılabilir.

A. Direkt Ölçme : Ölçü bölüntüsü olan ölçü aleti ile yapılan ölçmedir. Örneğin, bir milin çapının sürmeli kumpas ile ölçülmesi.

B. Endirekt Ölçme : Ölçü bölüntüsü olmayan ölçü aletleri ile ölçme işleminin aktarmalı (taşımalı) olarak yapılmasıdır. Örneğin, dış çap kumpası ile ölçülen her hangi bir milin çapının sürmeli kumpas yardımı ile okunmasıdır.

Adsız

 

5. UZUNLUĞUN ÖLÇÜLMESİ

Dünya devletleri arasında uzunluğun ölçülmesinde iki ölçü sistemi kullanılmaktadır.

A. Metrik Ölçü Sistemi

B. İngiliz Ölçü Sistemi

A. METRİ K ÖLÇÜ SİSTEMİ

Metrik  ölçü  sistemi    günümüzde  dünya  devletlerinin  çoğunda  (  İngiltere,  ABD  ve  İngiliz Milletler Topluluğuna bağlı ülkeler  hariç. ) kullanılan bir ölçü sistemidir. Metrik sistemde ölçü birimi METREdir. Makinecilikte  ise  daha  çok  metrenin  binde  biri  olan  MİLİMETRE  hatta  daha  hassas ölçülerde MİKRON kullanılır.

1 Metre 10 dm. 1 dm 0,1 m
1 Metre 100 cm. 1 cm 0,01 m
1 Metre 1000 mm. 1 mm 0,001 m
1 Metre 1000000 μ 1 μ 0,000001 m

B. İNGİLİZ ÖLÇÜ SİSTEMİ

İngiltere’de ve ABD’de kullanılır. Ölçü birimi YARDA’dır.   Makinecilikte  birim olarak INÇ kullanılır.

1 Yarda          3 Ayak           91,44 cm. dir.

1 Ayak           12 inç             30,48 cm. dir.

1 İnç               2,54 cm          25,4 mm. dir.

İnç ( parmak ) sembolü ( “ ) dür. Bu işaret ölçünün sağ üst köşesine konur.

Örneğin ;     1 ” , 3 ” , 1/2 “ , 3/4 “ , 1/8 “ , 1 ¾” , 1 ½” gibi.

 

6. UZUNLUK ÖLÇÜ SİSTEMLERİNİN BİRBİRİNE ÇEVRİLMESİ

Ülke olarak kullandığımız ölçü sistemi metrik olduğu için genellikle parmak (inç) ölçülerinin metrik değerlerini bulmak gerekir.

1” = 25,4 mm

Örnek 1 :  ½ “ kaç mm. dir?        Yanıt : ½ x 25,4 = 12,7 mm.

Örnek 2 : 1 ¾” kaç mm dir?        Yanıt : 1 ¾ x 25,4 = 7/4 x 25,4 = 177,8/4 = 44,45 mm.

 

7. UZUNLUK  ÖLÇÜ  ALETLERİ

Uzunluk ölçü aletlerini dört ana gurupta toplayabiliriz.

A. Ölçü taşıma aletleri : İç çap, dış çap kumpası ve pergeller gibi.

B. Çizgisel bölüntülü ölçü aletleri : Çelik cetveller, şerit metreler gibi

C. Ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletleri : Sürmeli kumpaslar, derinlik kumpası , modül kumpası, mikrometreler, komparatör saati gibi.

D. Sabit değerli ölçü aletleri : Mastarlar, çatal ve tampon mastarları, Johnson mastarları, gönyeler, şablonlar gibi.

 

KUMPASLAR

SÜRMELİ  KUMPASLAR

Sürmeli kumpaslar, tesviyecilikte ve makine üretiminde en çok kullanılan uzunluk ölçü aletlerindendir. Sürmeli kumpaslar, uzunluk ölçülerini, dış çap, iç çap, derinlik, kanal v.b. gibi ölçüleri ölçmede kullanılır. Sürmeli kumpaslar ölçü cetvellerine göre daha hassas ölçü aletleridir. Bunlar mm’nin onda, yirmide ve ellide birine kadar ölçme hassasiyetinde olur.

SÜRMELİ KUMPASLARIN KULLANIM YERLERİNE GÖRE ÇEŞİTLERİ

 1. Üniversal sürmeli kumpaslar

a. Dijital

b. Saatli

c. Verniyeli

2. Dış çap sürmeli kumpasları

3. İç çap  sürmeli kumpasları

4. Derinlik kumpasları

5. Modül  kumpasları

Adsız

 

SÜRMELİ KUMPASLARIN ÖLÇÜ SİSTEMLERİNE GÖRE  ÇEŞİTLERİ

1.     Milimetrik ölçme yapan sürmeli kumpaslar

  1. 1/10 mm. verniyeli sürmeli kumpaslar.
  2. 1/20 mm. verniyeli sürmeli kumpaslar.
  3. 1/50 mm. verniyeli sürmeli kumpaslar.

2.     Parmak ( inç ) ölçme yapan sürmeli kumpaslar

  1. 1/32” verniyeli sürmeli kumpaslar.
  2. 1/64” verniyeli sürmeli kumpaslar.
  3. 1/128” verniyeli sürmeli kumpaslar.
  4. 1/1000” verniyeli sürmeli kumpaslar.

1.1.  1/10 MM. VERNİYELİ SÜRMELİ KUMPASLAR

Adsız

Kumpasta cetvel üzerindeki 9 mm. lik kısım verniye üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür. Verniye üzerinde iki çizgi arası 9 : 10 = 0,9 mm. dir. Cetvelin birinci çizgisi ile verniyenin birinci çizgisi arasındaki fark  1– 0,9 = 0,1 mm. bu da kumpasın ölçme hassasiyetidir.  Yani  ölçebileceği  en  küçük ölçü 0,1mm.dir.

ÖRNEK PROBLEM 1 :                                                                        ÖRNEK PROBLEM 2 :

0,3 mm. yi 1/ 10 luk kumpasta gösteriniz                                     6,8 mm. yi 1/ 10 luk kumpasta gösteriniz.

Adsız

 

1.2.  1/20 MM. VERNİYELİ SÜRMELİ KUMPASLAR

Adsız


Kumpasda 19 mm.lik kısım verniye üzerinde 20 eşit parçaya bölünmüştür. Verniyer üzerindeki iki çizgi arası 19:20=0,95 mm. dir. Cetvelin birinci çizgisi ile verniyenin birinci çizgisi arasındaki fark  1 – 9,95 = 0,05 mm. dir. Bu da kumpasın ölçme hassasiyetidir. Kumpasın  ölçebileceği  en  küçük   ölçü 0,05 mm. dir.

ÖRNEK PROBLEM 3 :                                                                             ÖRNEK PROBLEM 4 :

1/20 lik kumpasta 14,35 mm. yi gösteriniz.                                     1/20 lik kumpasta 12,25 mm. yi gösteriniz.

Adsız

1.3.  1/50 MM. VERNİYELİ SÜRMELİ KUMPASLAR

Adsız

 

Bu  kumpasta  cetvel  üzerindeki 49 mm. lik kısım verniye üzerinde 50  eşit  parçaya  bölünmüştür. Verniye üzerinde iki çizgi arası 49 : 50 = 0,98 mm. dir. Cetvelin birinci çizgisi ile verniyenin birinci  çizgisi arasındaki fark 1 – 0,98 = 0,02 mm. dir. Bu da kumpasın ölçme hassasiyetidir.  Kumpasın ölçebileceği en küçük ölçü 0,02 mm. dir.

MİKROMETRELER

 

Kumpaslarla yapılan ölçmelerde hassasiyet en çok 0,02 mm. dir. Ancak her parçanın ölçüsü kumpasların ölçme hassasiyeti içinde olmayabilir. Bu nedenle kumpaslar daha hassas ölçülerin ölçülmesinde yeterli olmayabilir. Kumpaslarda verniye üzerindeki çizgilerin çokluğu ve hangi çizginin hangi çizgi ile çakıştığının belirlenmesi okumayı zorlaştıran etkenlerdendir.

Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak için, daha hassas ölçü aleti olan mikrometreler yapılmıştır. Mikrometrelerde okuma kolaylığı ve hassaslık derecesi kumpaslara göre daha fazladır.

Mikrometrelerin  ölçme  hassasiyeti  0,01  mm.  dir.  Hatta  ölçme  hassasiyeti  0,001  mm.  olan mikrometrelerde vardır.

 

 

 

1. MİKROMETRELERİN KULLANILMA YERLERİNE GÖRE ÇEŞİTLERİ

 

 

  1. Dış çap mikrometresi
  2. İç çap mikrometresi
  3. Derinlik mikrometresi
  4. Vida mikrometresi
  5. Modül mikrometresi
  6. Özel mikrometreler

Adsız

Dış, iç ve derinlik mikrometreleri

2. MİKROMETRELERİN ANA KISIMLARI

  1. Sertleştirilmiş sabit ve hareketli çene
  2. Tutamak
  3. Mandal
  4. Milimetrik cetvel
  5. Tambur
  6. Tur vidası
  7. Sabitleme ve ayar bileziği
  8. Cırcır ( çıt çıt )


AdsızM
ikrometrelerin kısımları

3. MİKROMETRELERİN ÖLÇME  ARALIĞI

Mikrometrenin ölçme alanı, 0 – 25 mm, 25 – 50 mm, 50 – 75 mm, 75 – 100 mm, 100 – 125 mm, 125 – 150 mm gibidir. Ancak 300 mm den büyük ölçüler için  ölçme alanı 100 mm dir.

Örneğin, 300 – 400 mm, 400 – 500 mm, 900 – 1000 mm gibi.

4. MİKROMETRELERİN ÖLÇME  BASKISI

Mikrometrelerin ölçme baskısı 250 gr  dır. Bu 250 gr lık baskı cır cır vidası arkasına yerleştirilen bir yay ile sağlanır.

5. 0,01 mm. HASSASİYETLİ MİLİMETRİK MİKROMETRELER

5.1. KOVAN ve TAMBUR BÖLÜMLERİ

Mikrometrelerde  vidalı  mile  adımı 0,5   mm.   olan   vida   açılmıştır.   Hareketli kısmın ( tamburun ) bir tuğ dönmesi ile hareketli çene 0,5 mm. hareket eder. Kovan üzerinde sıfırdan itibaren, yatay çizginin üst kısmında 1 mm.yi gösteren bölüntüler alt kısmında ise 0,5 mm. yi gösteren bölüntüler vardır.

Tambur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür. Tambur bir dönmede 0,5 mm. hareket  sağlar.  Buna  göre  tambur çevresindeki iki çizgi arası 0,5 : 50 = 0,01 mm. olur.   Bu da mikrometrenin ölçme hassasiyetini verir.

Adsız

ÖRNEK PROBLEM 1 :                                                                ÖRNEK PROBLEM 2 :

07,28 mm. yi mikrometrede gösteriniz.                                42,63 mm. yi mikrometrede gösteriniz.

Adsız

 


4.6. 0,001 mm HASSASİYETLİ MİLİMETRİK MİKROMETRELER ( VERNİYELİ )

Kovan üzerinde 1 mm. ve 0,5 mm. bölüntüleri vardır. Tambur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür. Tambur bir devir yaptığında hareketli çene ( mil ) 0,5 mm. hareket eder. Tambur üzerinde iki çizgi arası 0,5 : 50 = 0,01 mm. dir.

Verniye bölüntüleri yapılırken tambur üzerinde 9 bölüntülük kısım  sabit kısım üzerine yapılan yatay 10 eşit bölüntüye bölünmüştür. Yatay   bölüntülü   kısımdaki   iki   çizgi   arası ( 0,01 x 9 ) : 10 = 0,009 mm dir.

0,1 lik verniye ile elde edilen hassasiyet 0,01 – 0,009 = 0,001 mm. dir.

Adsız

ÖRNEK PROBLEM 3 :                                                        ÖRNEK PROBLEM 4 :

2,555 mm. yi mikrometrede gösteriniz.                       36,271 mm. yi mikrometrede gösteriniz

Adsız

ÖRNEK PROBLEM 5 :                                                          ÖRNEK PROBLEM 6 :

49,73 mm. yi mikrometrede gösteriniz.                           62,03 mm. yi mikrometrede gösteriniz

Adsız

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA