Endüstriyel Ölçme Aletleri (Mastarlar) 3

0
1076

1. Tanımı : Makine parçalarının ölçme ve kontrol işlemlerinde, ölçü ve kontrol aletleri ile birlikte kullanılan yardımcı aletlere MASTAR denir. Mastarların bazıları doğrudan doğruya, bazıları da dolaylı olarak ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır.

Adsız

2.MASTAR ÇEŞİTLERİ

  1. Prizmatik Mastarlar
  2. Silindirik Mastarlar
  3. Vida Kalem Mastarlar
  4. Profil Mastarlar
  5. Konik Mastarlar
  6. Özel Kalınlık Mastarlar

2.1. PRİZMATİK MASTARLAR

Bu mastarlar çelik yada dökme çelikten yapılmıştır. Ölçme, kontrol ve markalama işlemlerinde kullanılır. Biçimleri prizmatik olup, bütün yüzeyleri hassas olarak işlenmiş ve taşlanmıştır. Mikrometre, kumpas, kompratör gibi ölçü aletleri ile birlikte kullanılır.

Adsız

Prizmatik  Mastarlar ve Kullanılışı

2.2.SİLİNDİRİK MASTARLAR

Bu mastarlar ile silindirik iç deliklerin ölçme ve kontrol işlerinde faydalanılır. Bu mastarlar da çelik ve dökme çeliklerden yapılmış, sertleştirilmiş ve hassas ölçüye taşlanmıştır. Çeşitli çap ve boylarda yapılır. Silindirik mastarlarla atölyelerde, 90°  gönyelerin, pleyt üzerinde diklik kontrolü de  yapılır.

2.3.VİDA KALEM MASTARLARI

Bu mastarlar tornada vida kalemlerinin bilenmeleri, kalem ayarlamaları için kullanılır.

Adsız

Vida Kalemi Bileme ve Bağlama Mastarları

2.4.   PROFİL MASTARLARI

Makine  parçalarının  fatura  birleşme  yerlerinde  yapılması  istenen  iç  bükey  ya  da  dış  bükey kavislerin (profillerin ) kontrolünde kullanılır.

Adsız

                        İç ve Dış Profil Mastarları                                                             Diş Tarağı

2.5.   KONİK MASTARLAR

Motorculukta ve makinecilikte kullanılan bu mastarlar, silindirik ve lama biçimlidirler. Mastar, üzerindeki ölçülerden yararlanılarak istenilen ölçüye göre kontrol yapılır.

Adsız

Konik  Mastarlar

SINIR MASTARLARI

1. TANIMI VE ÖNEMİ

Parçaların istenilen sınır ölçüleri  içerisinde yapılıp yapılmadıklarını  kontrol etmek üzere yapılan mastarlara SINIR MASTARLARI denir.

2. SINIR MASTARLARININ ÇEŞİTLERİ

  1. Çatal Mastarlar

 

  1. Tampon Mastarlar

 

  1. Dış Vida Mastarları

 

  1. İç Vida Mastarları

2.1.  ÇATAL  MASTARLAR

Silindirik parçaların dış çaplarının ölçü toleranslarının kontrolünde kullanılır. Bir çatal mastar, iki tarafı ay biçiminde   dökme çelikten yapılmış,   her iki tarafındaki çene ağızları çok hassas ve ölçü tamlığında işlenmiştir. Çeneler  sertleştirilmiştir. Çatal mastarların  orta  kısmına  esas  ölçüsü yazılır. Büyük tarafı ( + ) geçer, küçük tarafı ( – ) geçmez taraftır.

Adsız

Çatal  mastar

2.2.    TAMPON  MASTARLAR

Delik çaplarının ölçü toleranslarının kontrolünde kullanılır. Bu mastarların iki tarafında bulunan  silindirik kısımların  bir  tarafı  ölçülen deliğe geçer ( küçük taraf ), bir tarafı da  geçmez ( büyük taraf ) şekildedir. Tampon mastarla ölçülen deliğe, mastarın bir tarafı geçiyor, diğer tarafı geçmiyorsa delik mastar ölçüsüne uygundur. Tampon mastarların ölçüleri de mastarın orta kısmına yazılmıştır.

Adsız-1

Tampon  mastar

2.3.    DIŞ  VİDA MASTARLARI

Dış vidaların uygunluğunun kontrolünde kullanılırlar. Mastarlar sertleştirilip taşlanmıştır. Mastarın üzerinde vida değeri, adımı ve toleransı belirtilir. Mastar açılan vidaya uyarsa parça uygundur. Geçmezse hatalı olmuştur.

Adsız-2

Dış vida mastarı

2.4.    İÇ VİDA MASTARLARI

Dış vidaların uygunluğunun kontrolünde kullanılırlar. Tampon mastarlar gibi iki uçludur. Bir ucu delik çapını, diğer ucu da açılan vidayı kontrol etmek için kullanılır.

Adsız-3

İç vida mastarı

JOHANSSON MASTARLARI    ( BLOK MASTARLAR )
1. TANIMI VE ÖNEMİ

 

Çeşitli ölçülerde ve çeşitli tamlık derecelerinde yapılmış dikdörtgen prizma biçiminde sertleştirilmiş ve yüzeyleri hassas işlenmiş çelik parçalardan meydana gelmiş takımlara JOHANSSON MASTARLARI ya da BLOK MASTARLAR denir.

8.2.  HASSASİYETİ

 

Mastarların  karşılıklı  iki yüzleri  yüksek  tamlıkta işlenmiş, İnce işleme ile leblenmiş ,  yüzeyler birbirine tam  paralellikte ve düzgünlüktedir.  Mastarların  bir  yüzünde mastar ölçüsü mm. cinsinden ve mastar çeşidini gösteren harfler bulunur.

BLOK MASTARLAR

Mastarların karşılıklı iki yüzeyi çok düzgün olması nedeniyle istenilen toplam bir ölçüyü meydana getirmek için birbirine birleştirildiklerinde yüzeyler arasına hava girmediğinden mastarlar birbirine yaklaşık 40 Kg./cm2 lik bir basınçla yapışabilmektedir.

Blok mastarları kullanma yeri ve özellikleri bakımından üç değişik biçimde yapılır. Bunlar, dikdörtgen kesitli blok mastarlar, kare kesitli blok mastarlar ve kare kesitli ortası delik blok mastarlar.

3. BLOK MASTARLARIN KULLANIM AMACINA GÖRE ÇEŞİTLERİ

a. AA GRUBU  BLOK MASTARLAR :  En hassas olanlardır. Ölçme laboratuarında kullanılır.

b. A GRUBU  BLOK MASTARLAR    :  İkinci  derecede  hassas   olanlardır. Ölçü

     aletlerinin kontrolünde  kullanılır.

c. B GRUBU  BLOK MASTARLAR     :  Üçüncü  derecede hassas olanlarıdır. Alet yapımında kullanılır.

d. C GRUBU  BLOK MASTARLAR     :  Dördüncü   derecede hassas   olanlarıdır.

Atölyelerde kontrol  ve doğrulama  işlemlerinde kullanılır.

Kullanılan blok mastarların  zaman içinde hassasiyetlerinde azalma olur. Bu nedenle hassasiyeti azalan mastarlar bir alt gruba alınmalıdır. Örneğin; AA grubu mastarlar A grubuna, A grubu mastarlar B grubuna, B grubu mastarlar da C grubuna indirilerek kullanılırlar.

4.  MASTAR ÜZERİNDEKİ DEĞERLERİN ANLAMLARI

Mastarların üzerindeki yazı ve değerler o mastar hakkında detaylı bilgi vermektedir. Bu değerler mastarı tanıtmakla başlar ve tolerans aralığını, kullanıldığı kısım, bir sonra ki kontrol zamanı gibi özellikleri hakkında bilgi verir. Ayrıca mastarları tanıtıcı kartları da bulunur. Bu kartlarda mastarların özelliklerini açıklamaktadır.

LA Geçer Erkek Vida Mastarı LP Çatal mastar (Kanal için)
 

LB

 

Geçer Dişi Vida mastarı

 

LQ

 

Çatal Mastar

 

LC

Geçmez Erkek Vida

Mastarı

 

LS

 

Derinlik Kontrol Mastarı

 

LD

 

Diş boyu kontrol mastarı

 

LT

LB (Geçer Dişi Vida Mastarı) Kontrol

Mastarı

 

LE

 

Geçmez dişi vida mastarı

 

LU

 

Diş Ayar mastarı

 

LF

 

Konum kontrol mastarı

 

LV

 

Kanal Kontrol mastarı

 

LG

 

Tampon mastar

 

LW

LE (Geçmez Dişi Vida Mastarı) Kontrol

Mastarı

 

LH

 

Konik diş kontrol mastarı

 

LX

 

Aparat

 

LK

 

Çap kontrol mastarı

 

LY

 

Ayar Mastarı

 

LO

 

Konum kontrol mastarı

 

LZ

 

Kalibre mastarı

 

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA