Endüstriyel Ölçme Aletleri 2

0
891

YÜZEY  KONTROL – AÇI ÖLÇME ALETLERİ

1. OPTİK YÖNTEM İLE YÜZEY  KONTROLÜ
1.1. PARALEL YÜZLÜ  CAMLAR

Düzlem yüzey kontrol aletlerindendir. Yüksek tamlıktaki ölçü ve kontrol aletlerinin, ölçme yüzeyleri ile, hassas taşlanmış ve leblenmiş makine parçalarının düzlem yüzeylerinin kontrolünde kullanılır.

Bu  camların  özelliği,  karşılıklı  iki  yüzleri  hassas  ve  paralel  işlenmiş  olmalarındadır.  Optik camlarda yüzeylerin düzgünlüğü 0,0001 mm. ile 0,0002 mm. hassaslıktadır. Camların genel ölçüleri, 30 mm. çapında 12 mm. kalınlığındadır.

Adsız

Paralel Yüzlü Camlar

1.2.   YÜZEY  KONTROLÜNÜN  YAPILMASI

 

Burada prensip,  kontrolü  yapılacak  parça  yüzeyinin  temizlendikten  sonra,  optik  camın  yüzey üzerine konması ile, cam ile yüzey arasında kalan hava boşluğunun farklı kalınlıklardan dolayı meydana getirdiği ışık biçimine göre yüzey düzgünlüğünün tayin edilmesidir.

Kontrolü yapılan  yüzey, istenilen düzlükte ise, camdan görünen şerit çizgileri eşit aralıklı ve paralel doğrultuludur. Camda görünen çizgiler gelişigüzel ve paralel değilse, o zaman yüzey üzerinde girinti ve çıkıntılar var demektir.

Adsız

Paralel Yüzlü Camlarla Yüzey Kontrolü

Adsız

Yüzey Kontrollerinde Kullanılan Optik Camlar

2. GÖNYELER

Yüzeylerin düzlemselliğinin ve yüzeyler arasındaki açıların kontrol edilmesinde kullanılan aletlere GÖNYE denir.

2.1.   GÖNYE ÇEŞİTLERİ

Gönyeler kullanım yeri ve şekline göre çok çeşitlidir.

a. Yüzey gönyeleri

b. Sabit açı gönyeler

c. Ayarlı açı gönyeler

d. Basit bölüntülü açı gönyesi

e. Verniyeli açı gönyesi

f. Üniversal açı gönyesi

g. Optik açı gönyesi

h. Saatli açı gönyesi

i. Sinüs cetveli

2.1.1.YÜZEY GÖNYELERİ – KIL GÖNYE

Sadece yüzeylerin düzlemsel olup olmadığını kontrol etmede kullanılırlar. Kıl gönye de denir.

Adsız

Kıl Gönye

2.1.2. SABİT AÇI GÖNYELERİ

Parçaların düzlemselliğinin yanı sıra komşu yüzeyler arasındaki açının kendi sabit açısına eşit olup olmadığını kontrol eder. 30° – 45° – 60° – 90° ve 120° açılı sabit açı gönyeleri vardır. Somun ve benzeri parçaların yüzeylerini de kontrol ettiği için somun gönyesi de denir.

Adsız

2.1.3.  AYARLI AÇI GÖNYESİ

Ayarlı açı gönyeleri, üzerinde açı bölüntüleri olmayan önceden belirlenen bir açıya göre kontrol etmede yada taşımalı olarak açıları ölçmede kullanılırlar.

Adsız

Ayarlı Açı Gönyesi

2.1.4.  BASİT BÖLÜNTÜLÜ AÇI GÖNYESİ

Üzerinde basit açı bölüntüleri olan açıların ölçüldüğü yada istenirse markalamada kullanılan açı gönyeleridir.

Adsız

Ayarlı  Açı  Gönyesi

5.2.1.5. VERNİYELİ AÇI GÖNYESİ

Verniyeli açı gönyeleri, derecenin dakikalarını okuyabilmek için yapılmış hassas açı gönyeleridir.

Tam derecelerden başka dakikaları okuyabilmek için yardımcı açı verniye bölüntüsü vardır.

Adsız

 Verniyeli Açı Gönyeleri

Verniyeli açı gönyelerinin en önemlilerinden biri üniversal açı gönyesidir.

2.1.6. ÜNİVERSAL AÇI GÖNYESİ

Çeşitli  açı  ölçülerinin  elde  edilmesinde  ve  okunmasında  kullanılan  hassas  ve  yüksek  ölçme tamlığında olan bir ölçü aletidir. 360° ye kadar tüm ölçüleri ölçer. Üniversal açı dairesi birbirinin devamı 4 90°ye bölünmüştür. Herhangi bir ölçmede elde edilen açının sabit kalması için sıkma vidasından faydalanılır. Verniyesi 2’ ve 5’ olarak düzenlenmiştir.

Adsız

Üniversal Açı Gönyesi

5.2.1.6.1.   ( 5’) AÇI VERNİYESİNİN YAPILIŞI

Açı verniyesinin yapılma yöntemi ve okunması  önceki konularda anlatılan verniyelere benzer. Fakat burada verniyenin açı verniyesi, bölüntülerin de açı bölüntüleri olduğuna dikkat edilmelidir.

Adsız

4 tane 90° olarak bölümlenen  açı dairesi üzerinde 23° lik açı döner disk üzerine taşınarak 12 eşit açı bölüntüsüne ayrılmıştır.

Bu şekilde bölünme ile (23/12)° lik açı verniyesi bölüntüleri elde edilir.

Açı dairesi üzerindeki 23° lik kısım verniyede 12 eşit parçaya bölünmüştür.

         23       24 – 23       1                                                       1          60

2°- —– = ———– = ( —- )° è  1° = 60’ olduğundan     ( — )° = —– = 5’ dır.

        12          12             12                                                     12         12

Açı Verniyesinin Okurken Şu Özelliklere Dikkat Edilmelidir.

a) Önce verniyenin sıfır çizgisinin en son geçtiği tam derece okunur.

b) Tam dereceye, açı bölüntüleri ile kesişen verniye çizgisinin gösterdiği dakika eklenir.

ÖRNEK PROBLEM : Verniyeli açı gönyesindeki değeri okuyunuz.

Adsız

2.1.6.2.   ( 2’) AÇI VERNİYESİNİN YAPILIŞI

Açı dairesi üzerindeki 29° lik kısım verniyede 30 eşit parçaya bölünmüştür.

Adsız

        29       30 – 29         1                                                     1          2

1°- —– = ———– = ( —- )° è  1° = 60’ olduğundan     ( — )° = —– = 2’ dır.

       30          30              30                                                     30        60

Adsız

2.1.7. OPTİK AÇI GÖNYESİ

Bu açı gönyesi ölçme şekli ve kullanılışı bakımından üniversal açı gönyesinin aynısıdır. Yalnız bu gönyelerde bölüntüler dışarıdan görülmez ve verniyesi yoktur. İç kısmındaki açı bölüntüleri ışığa karşı tutulan bir gözetleme deliğinden mercek ile büyütülmüş olarak görülür.

Açı bölüntüleri 5’yı gösterecek şekilde her derece 12 eşit parçaya bölünerek yapılmıştır.

Adsız

Optik Açı Gönyesi

2.1.8. SAATLİ AÇI GÖNYESİ

Saatli açı gönyesinde açı ölçüsü dönüş hareketi gayet kusursuz olan dişliler yardımıyla bir kadran üzerinde dönen ibreye geçirilir.

Ölçü saatinin kadranı en küçük bölüntü 5’yı gösterecek şekilde 120 ye bölünmüştür. Dolayısı ile ibrenin bir devri 10° gösterir. Kadrandaki bir delikten de onar onar giden derece bölüntüleri okunabilmektedir. Bu ikinci kadran 4×90° olarak bölümlendirilmiştir. Üst kadrandaki sayılar dönüş yönüne göre kırmızı ve siyah iki sıra halinde yazılmışlardır. Böylece sağ ve sol dönüşler için ayrı hesaplama  yapmadan  açı ölçülebilir. İkinci kadrandaki sayılar da bunlara uygun olarak kırmızı  ve  siyahtır. Bundan  başka  çapraz daire çeyrekleri içindeki sayılarda aynı şekilde renklidir. Bu gönyelerde okuma daha kolaydır.

Adsız

Saatli Açı Gönyesi

2.1.9. SİNÜS CETVELİ

.2.1.9.1. Tanımı

Sinüs      cetveli,      kromlu çelikten     dengeli     olarak yapılmış  ve  yüzeyleri  çok hassas  olarak  işlenmiş bir çubuk      olup      merkezler arasındaki    uzaklığı    100 mm.  (bazı sinüs cetvellerinde 200 mm.   ) olan   iki    silindir  arasına oturtulmuştur.

Adsız

Sinüs Cetveli

2.1.9.2. Sinüs Teorisi

Sinüs cetvellerinin kullanılma yöntemi, dik üçgendeki trigonometrik bağlantılara dayanır. Dik üçgende bir açının sinüsü; karşı dik kenarın hipotenüse oranıdır. Bu nedenle bütün ölçmelerde sinüs cetveli, ( L ) hipotenüsünü oluşturur. Ölçü mastarları ise ( H-h ) dik kenarını oluşturur. Sinüs cetvelinin uzunluğu ve ölçü mastarlarının değeri bilindiği için dik üçgenin (L) hipotenüsü ve (H-h) dik kenarı biliniyor demektir. Bu durumda dik üçgendeki sinüs teoremine göre:

                 H – h

Sin a = ———— olduğundan bilinmeyen a değeri bulunarak problem çözülür.

                  L

Bazı durumlarda a açısı biliniyorsa aynı teoremden gidilerek ( H-h ) kenarının karşılığı olan ölçü mastarının değeri bulunabilir.

2.1.9.3. Sinüs Cetvelinin Kullanılması

Sinüs  cetveli;  açıların,  koniklerin  ve  eğimlerin  ölçülmesinde,  iş  parçalarının,  aparatların  ve tezgahların ayarlanmasında kullanılır.

Şekilde bir parçanın konikliğinin sinüs cetveli ile kontrolü görülmektedir. Burada iş parçası, sinüs cetveli ile koniklik açısına ayarlanır. Komparatörün ucu boydan boya gezdirildiğinde ibre sapmazsa koniklik tam demektir. Burada sinüs cetvelinin boyu L = 100 mm. parçanın koniklik açısı a= 30°10’ ise kullanılacak johanson mastarının boyu :

Adsız

            E

Sin a = — buradan da    E = L x Sin a                     E = 100 x 0,5025 = 50,25 mm.

L

 

Johanson değerleri

( 40mm + 9mm + 1,25mm ) olur.

Henüz Yorum Yok

CEVAPLA